Hoe te schaken: de regels en de basis

Het is nooit te laat om te leren schaken - het meest populaire spel ter wereld! De schaak spelregels zijn gemakkelijk:

Stap 1. Hoe zet je het schaakbord op

Bij het begin van het spel moet het schaakbord zó liggen dat voor beide spelers het vakje rechtsonder wit is. De schaakstukken worden dan steeds op dezelfde manier op het bord geplaatst. Op de tweede rij staan de pionnen. In de hoeken staan de torens. Naast de torens staan de paarden en daar weer naast de lopers. Dan de koningin, die in het begin van het spel altijd op haar eigen kleur staat (de witte koningin op een wit vakje, de zwarte koningin op een zwart vakje) en de koning op het overblijvende vakje.

Hoe het schaakbord opzetten

Stap 2. Hoe bewegen de stukken

Elk van de 6 verschillende stukken beweegt verschillend. Stukken kunnen niet doorheen andere stukken bewegen (het paard kan echter over andere stukken heen springen), en kan nooit naar een veld gaan waar reeds een stuk van dezelfde kleur staat. Een stuk kan echter wel het vak innemen van dat van je tegenstander en de plaats innemen van het geslagen stuk. Stukken worden normaal opgesteld op plaatsen waar ze andere stukken kunnen slaan (door later op dat vak te gaan staan en die plaats in te nemen), hun eigen stukken kunnen verdedigen, of belangrijke velden op het bord kunnen controleren.

Hoe de koning bewegen in het schaakspel

De koning is het belangrijkste stuk, maar is ook één van de zwakste. De koning kan enkel één vakje bewegen in eender welke richting - vooruit, achteruit, opzij, en diagonaal. De koning mag zichzelf nooit schaak zetten (waar die dus geslagen zou kunnen worden). Als de koning door een ander stuk wordt aangevallen wordt dit "schaak" genoemd.

Hoe de koning bewegen in het schaken

Hoe de koningin bewegen in het schaakspel

De koningin is het sterkste stuk. Ze mag in eender welke richting rechtdoor bewegen - vooruit, achteruit, opzij, of diagonaal - zo ver je maar wilt zolang die maar niet doorheen haar eigen stukken beweegt. En, zoals bij alle stukken, als de koningin een stuk van de tegenstander slaat, dan is haar beurt voorbij. Bemerk hoe de witte koningin de zwarte koningin slaat en hoe de zwarte koning daarop gedwongen wordt om te zetten.

Hoe de koningin bewegen in het schaken

Hoe de toren bewegen in het schaakspel

De toren mag zich zo ver verplaatsen als hij maar wil, maar alleen naar boven, naar beneden en opzij. Torens zijn vooral erg sterk wanneer ze samenwerken en elkaar beschermen!

Hoe de toren bewegen in het schaken

Hoe de Loper bewegen in het schaakspel

De loper mag bewegen zover je maar wil, maar enkel op de diagonalen. Elke loper begint op een kleur (wit of zwart) en moet altijd op dat kleur blijven. Lopers kunnen goed samenwerken omdat ze elkaars zwakheid aanvullen.

Hoe de loper bewegen in het schaken

Hoe het paard bewegen in het schaakspel

Paarden verplaatsen zich compleet anders dan de rest. Zij verplaatsen zich twee vakjes in één richting en dan nog één vakje in een hoek van 90 graden, dus in een L-vorm. Paarden zijn ook de enige stukken die over andere stukken heen kunnen springen.

Hoe het paard bewegen in het schaken

Hoe de pion bewegen in het schaakspel

Pionnen zijn ongewoon omdat ze bewegen en slaan op verschillende manieren. Ze bewegen vooruit, maar slaan diagonaal. Pionnen kunnen maar 1 vakje per zet vooruit bewegen, met uitzondering van hun eerste zet: dan kunnen ze twee vakjes vooruit. Pionnen kunnen enkel een stuk slaan dat 1 vakje diagonaal vóór hen staat. Ze kunnen nooit achteruit bewegen of slaan. Als een ander stuk vlak vóór de pion staat, kan de pion noch vooruit noch dat stuk slaan.

Hoe de pion bewegen in het schaken

Stap 3. Ontdek de speciale schaakregels

Er zijn een aantal speciale regels bij het schaken die op het eerste gezicht niet erg logisch lijken. Ze werden gecreëerd om het spel plezieriger en interessanter te maken.

Hoe een pion laten promoveren in schaken

Pionnen hebben een speciale eigenschap namelijk dat als die de laatste rij van het bord bereiken ze transformeren tot een schaakstuk (dit heet promotie). Een pion kan gepromoveerd worden tot eender welk stuk. Een vaakvoorkomend misverstand is dat pionnen enkel mogen promoveren tot een stuk dat reeds geslagen is. Dit klopt NIET. Een pion wordt normaal gezien tot dame gepromoveerd. Enkel pionnen mogen gepromoveerd worden.

Hoe een pion laten promoveren

Hoe sla je "en passant" in het schaken

De laatste regel ivm pionnen heet "en passant", wat Frans is en betekent "in het voorbijgaan". Als een pion bij zijn eerste zet twee vakjes vooruit gaat en naast de pion van zijn tegenstanders terecht komt (en dus effectief maakt dat de andere pion die niet zou kunnen slaan), dan heeft die andere pion de mogelijkheid die pion te slaan wanneer die voorbij komt. Deze speciale zet moet onmiddellijk nadat de pion voorbijkwam uitgevoerd worden, anders verlies je de mogelijkheid om die te slaan. Klik op onderstaand voorbeeld om deze vreemde, maar belangrijke regel te begrijpen.

Hoe En Passant slaan

Hoe rokeren in een schaakpartij

Een andere speciale schaakregel is het rokeren. Die zet maakt het mogelijk om twee belangrijke zaken in één zet te combineren: je koning in veiligheid brengen (hopelijk), en je toren uit de hoek halen en in het spel brengen. Tijdens zijn beurt kan een speler zijn koning twee vakjes verschuiven en de toren in de hoek aan de andere kant van de koning plaatsen. (Zie voorbeeld hieronder.) Echter, om te kunnen rokeren, moet aan de volgende voorwaarden worden voldaan:

  • it must be that king's very first move
  • it must be that rook's very first move
  • om te verplaatsen, mogen er geen stukken tussen de koning en de toren staan
  • de koning mag niet schaak staan, of langs een veld gaan waar hij schaak zou staan

Bemerk dat bij het rokeren in één bepaalde richting de koning dichter bij de rand van het bord staat. Dit heet de "korte rokade". Rokeren aan de andere kant waar de dame zich bevond, heet de "lange rokade". Ongeacht welke kant men kiest, de koning beweegt altijd slechts twee vakjes tijdens het rokeren.

Hoe rokeren in een schaakpartij

Stap 4. Ontdek wie de eerste zet doet bij het schaken

De speler met de witte stukken begint altijd. Daarom bepalen de spelers normaal gezien via een kansspel wie de witte stukken mag hebben zoals bijvoorbeeld een munt opgooien of een speler laten raden welke pionkleur de andere speler in zijn hand verborgen houdt. Wit begint dan met spelen, waarop zwart antwoordt, dan opnieuw wit, opnieuw zwart enzovoort tot het einde van de partij. Eerst mogen zetten houdt een klein voordeeltje in dat wit de kans biedt om onmiddellijk aan te vallen.

Stap 5. Herbekijk de regels ivm het winnen van een schaakpartij

Er zijn twee manieren om een schaak partij te beëindigen: door schaakmat, of door remise.

Hoe schaakmat zetten in een schaakpartij

De bedoeling van het spel is de koning van de tegenstander schaakmat te zetten. Dit gebeurt als zijn koning schaak wordt gezet en daar niet meer kan aan ontsnappen. Een koning kan slechts op 3 manieren aan schaak ontkomen: zijn koning een vakje opzij zetten (bij schaak mag je niet rokeren!), het schaak blokkeren door er een stuk tussen te zetten, of het schaakgevend stuk te slaan. Als de koning niet aan het schaak kan ontsnappen is het spel voorbij. Gewoonlijk wordt de koning niet geslagen of van het bord verwijderd, het spel wordt gewoon als voorbij beschouwd.

Hoe schaakmat zetten in een schaakpartij

Hoe remise verkrijgen in het schaken

Af en toe eindigen schaakpartijen niet met een winnaar, maar is het gelijkspel. Er zijn 5 redenen waarom een partij kan eindigen in een gelijkspel:

  • Er treedt een patstelling op als het de beurt is aan een speler, maar dat terwijl zijn koning NIET schaak staat en hij toch niet over een legale zet beschikt
  • De spelers mogen gewoon remise overeenkomen en stoppen met spelen
  • Er staan niet genoeg stukken op het bord om schaakmat af te dwingen (bijvoorbeeld: een koning en een loper tegen een koning)
  • Een speler verklaart remise als precies dezelfde stelling drie keer voorkomt (niet noodzakelijk drie keer na elkaar)
  • Vijftig opeenvolgende zetten zijn gespeeld, waarbij geen van beide spelers een pion heeft verplaatst of een stuk heeft geslagen

Stap 6. Bestudeer standaard schaakstrategieën

Er zijn vier eenvoudige dingen die elke schaakspeler moet weten:

Bescherm je koning

Breng je koning naar de hoek van het bord waar die normaal gezien veiliger staat. Stel je rokade niet uit. Meestal moet je zo vlug als mogelijk rokeren. Vergeet niet dat het niet uitmaakt hoe dicht je bij de overwinning bent als je eigen koning eerst schaakmat wordt gezet!

Geef geen stukken weg

Geef geen stukken weg door slordigheid! Elk stuk is waardevol en je kan geen partij winnen zonder stukken om schaakmat te geven. Er bestaat een eenvoudig systeem dat de meeste spelers gebruiken om de relatieve waarde van elk stuk bij te houden. Hoeveel zijn de schaakstukken waard?

  • Een pion is 1 waard
  • Een paard is 3 waard
  • Een loper is 3 punten waard
  • Een toren is 5 waard
  • Een dame is 9 punten waard
  • De koning is oneindig waardevol

Op het eind van de wedstrijd betekenen die punten niks - het is enkel een systeem dat je kan gebruiken om beslissingen te nemen tijdens je spel, namelijk wanneer te slaan, te ruilen, of andere zetten te doen.

Bestudeer standaard schaakstrategieën

Controleer het centrum van het schaakbord

Probeer het centrum van het bord te controleren met je stukken en pionnen. Als je het centrum controleert, heb je meer ruimte om je stukken te bewegen en je tegenstander zal het moeilijker hebben om goede vakken voor zijn stukken te vinden. In het voorbeeld hierboven doet wit goede zetten om het midden te beheersen terwijl zwart slechte zetten doet.

Maak gebruik van al je schaakstukken

In bovenstaand voorbeeld heeft wit al zijn stukken reeds ontwikkeld! Jouw stukken zijn niet echt actief als ze op de eerste rij blijven staan. Probeer al je stukken te ontwikkelen zodat je bij een koningsaanval meer druk kan zetten. Slechts één of twee stukken gebruiken zal niet helpen tegen een degelijke tegenstander.

Stap 7. Oefen door veel wedstrijden te spelen

Het belangrijkste wat je moet doen om beter te worden in schaken is heel vaak spelen! Het maakt niet uit of je thuis met vrienden of familie speelt, of online, je moet vaak spelen om beter te worden. Dezer dagen is het eenvoudig om een uitdaging online te vinden! Klik hier om te zien waar je kan schaken.

Hoe schaakvarianten spelen

While most people play standard chess rules, some people like to play chess with changes to the rules. These are called "chess variants". Each variant has its own rules.

Hoe Chess960 spelen

Schaak960 volgt dezelfde regels als het standaard schaken, met uitzondering van de startpositie van de stukken op de achterste rij, die willekeurig zijn opgesteld, waarbij 960 mogelijke posities gemaakt kunnen worden. Rokeren gaat net zoals bij het standaard schaken, waarbij de koning en toren op hun normale rokade-vlakken komen te staan (g1 en f1 of c1 en d1). 960 is dus net als standaard schaken, maar met meer variatie in de opening.

Hoe omgaan met schaaktoernooi regels

Veel toernooien volgen een reeks gemeenschappelijke, gelijkaardige regels. Deze regels hebben niet noodzakelijk betrekking tot het spel thuis of online, maar je wil er misschien wel mee oefenen.

  • Aanraak-zet - Als een speler één van zijn eigen stukken aanraakt dan moet dat stuk worden verplaatst als de zet toegestaan is. Als een speler een stuk van de tegenstander aanraakt, dan moet dat stuk geslagen worden. Een speler die een stuk wil aanraken om het goed op het bord te zetten moet daarvoor eerst zijn intentie duidelijk maken, gewoonlijk door te zeggen "ik pas aan".
  • Klokken en Timers - De meeste toernooien maken gebruik van timers om in de gaten te houden hoeveel tijd nodig was voor elke partij, niet de tijd per zet. Elke speler krijgt dezelfde hoeveelheid tijd voor hun volledige wedstrijd en kunnen die naar believen gebruiken. Eens een speler een zet maakt, drukt die op een knop of haalt een hendel over om de klok van de tegenstander te activeren. Als een speler geen tijd meer over heeft en zijn tegenstander wijst hem hierop, dan verliest de speler die wedstrijd (tenzij die tegenstander niet meer over voldoende stukken beschikt om de speler schaakmat te zetten, waardoor het remise wordt).

Vaak gestelde schaak vragen (FAQs)

Hoe word ik beter in schaken?

De regels en basisstrategieën kennen is slechts het begin - er is zoveel te leren over schaak dat je het nooit allemaal kan leren in één leven! Om je spel te verbeteren moet je drie dingen doen:

  1. Speel vaak schaak - ga gewoon door! Speel zo veel mogelijk. Je moet leren van elke partij - zowel van de winnende als de verliezende.
  2. Study with chess lessons — If you really want to improve quickly then you should do some online chess lessons. You can find online chess lessons here.
  3. Veel plezier - Wees niet ontmoedigd als je niet onmiddellijk al je wedstrijden wint. Iedereen verliest wel eens - zelfs wereldkampioenen. Zolang je maar plezier hebt en leert van je verloren wedstrijden kan je eeuwig schaakplezier ervaren!

Wat is de beste eerste zet bij het schaken?

Zelfs al is er geen algemeen aanvaarde beste zet in het schaken, toch is het belangrijk om het centrum onmiddellijk te controleren. Dit resulteert gewoonlijk in het twee velden opspelen van de centrale pionnen (net voor de koning of koningin) met ofwel 1. d4 of 1. e4. Andere spelers verkiezen soms 1. c4 of 1. Nf3. De meeste andere zetten zijn niet zo goed. Bobby Fischer was de mening toegedaan dat het opspelen van de koningspion 1. e4 de beste zet was.

Welke kleur mag beginnen bij het schaken?

De speler met de witte stukken mag altijd beginnen.

Kan een pion achterwaarts bewegen?

Pionnen kunnen niet achterwaarts bewegen. Echter, wanneer een pion op de laatste rij terechtkomt moet je die laten promoveren tot een stuk (een dame bijvoorbeeld). Daarna functioneert het als een volwaardig stuk en kan dus achterwaarts bewegen.

Kan je bij schaken meer dan één stuk tegelijk verplaatsen?

You can only move one chess piece at a time when it is your turn to move - with one exception! When you castle, you move both the king and the rook in one move.

Welk schaakstuk is het belangrijkste stuk?

De koning is het voornaamste schaakstuk. Als je de koning verliest, heb je de wedstrijd verloren. Maar de dame is het sterkste schaakstuk.

Wanneer werd het schaken uitgevonden?

De oorsprong van het schaakspel is niet helemaal duidelijk hoewel de meeste mensen geloven dat schaken afstamt van een op schaak lijkend spel dat bijna tweeduizend jaar geleden gespeeld werd in India. Het schaakspel dat we nu kennen, werd populair in het 15e eeuwse Europa.

Wat is de bedoeling van het schaakspel?

Schaken is een spel dat door twee spelers gespeeld wordt. Zij zitten tegenover elkaar met daartussenin een bord met 64 vakjes van afwisselende kleuren. Elke speler heeft 16 stukken: 1 koning, 1 dame, 2 torens, 2 lopers, 2 paarden en 8 pionnen. Het doel van het spel is de koning van de tegenstander schaakmat te zetten. Dit gebeurt wanneer de koning dreigt te worden geslagen (staat dan schaak) en er geen manier is om hieraan te ontsnappen.

Klaar om te starten met schaken? Meld je gratis aan bij Chess.com en geniet van het spel!

Start met schaken

Wat is Chess.com?