قدمت این بازی به سدهٔ ششم میلادی در هند باز میگردد. امپراتوری گوپتا این بازی را اختراعکرد و آن را چاتورانگا نامید و به دربار ایران در زمان امپراتوری خسرو انوشیروان ساسانی رساند. شطرنج در ایران نام چَترَنگ را بر خود گرفت. این بازی توسط معاملهگران ایرانی به اروپا رسید و با فتح امپراتوری ساسانیان توسط عربها، در اسلام نیز رایجشد. در اروپا، شطرنج دستخوش تغییراتی شد و قوانین تازهای برای آن وضعشد و به تدریج قهرمانی شطرنج جهان بنیادگذاریشد. در ۲۰ ژوئیهٔ ۱۹۲۴، سازمان بینالمللی شطرنج جهان (فیده) بنیادگذاریشد و به تدریج مسابقات و عناوینی تازهای به وجود آمدند. این بازی در طول جنگ جهانی دوم دچار هرجومرج شد و پس از جنگ جهانی شکل تازهای به خود گرفت.
مهرهها در شطرنج دارای ارزش و امتیاز مشخصی هستند و با نمادهای ویژهای نوشته میشوند. شطرنج دارای تاکتیکهایی از جمله چنگال و آچمز و دارای جنبشها و حرکات ویژهای مانند حرکت قلعه، ان پاسان و پیشرفت سرباز است. تاکنون ۱۷۰ فدراسیون عضو فیده هستند و این سازمان یکی از بزرگترین سازمانهای ورزشی جهان بهشمار میآید. فیده قصد داشت که شطرنج به بازیهای المپیک بپیوندد، اما اینگونه نشد و المپیاد شطرنج شکلگرفت. استادبزرگ مهمترین عنوانی است که یک بازیکن شطرنج میتواند بهدست آورد و ادعا شدهاست که در سال ۱۹۱۴ توسط تزارنیکلای دومروسیه اختراع شدهاست. کشورهای چین، روسیه، گرجستان و اوکراین از قدرتهای مهم شطرنج هستند و ویسواناتان آناند اهل هند دارای عنوان قهرمان کنونی شطرنج جهان است. گری کاسپارف اهل اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی از اسطورههای شطرنج بود که از سال ۱۹۸۵ تا ۲۰۰۰ قهرمان جهان بود.
شطرنج رابطهٔ نزدیکی با ریاضیات و رایانش دارد. در سال ۱۹۹۷، دیپ بلو ساختهٔ شرکت آیبیام توانست برای نخستینبار گری کاسپارف که آن زمان قهرمان شطرنج جهان بود را شکستدهد. این بازی دارای انواع گوناگونی در جهان مانند شطرنج سرعتی و شطرنج سیامی است.
نخستین گام برای آغاز بازی شطرنج، چیدن درست مهرهها در صفحهٔ شطرنج است. صفحهٔ شطرنج ۸×۸ است و هر خانه دارای یک عدد و یک حرف است. اعداد از پایین به بالا از ۱ تا ۸ هستند و حروف طبق الفبای انگلیسی از چپ به راست از a تا h هستند.[۱] همیشه رخها در آغاز بازی در گوشهٔ زمین قرار میگیرند.[۲] محل قرارگیری اسبها کنار رخها است.[۳] فیلها نیز کنار اسبها قرار میگیرند.[۴] پس از قرارگیری این مهرهها کنار یکدیگر، تنها دو خانه در ردیف پایانی باقی میمانند. وزیر در یکی از این دو خانه و در خانهٔ همرنگ خود قرار میگیرد. وزیر سفید بر خانهٔ سفید و وزیر سیاه بر خانهٔ سیاه قرار میگیرد.[۵] شاهها نیز که بلندترین مهرههای شطرنج هستند و دارای صلیبی بر روی سر خود هستند، در کنار وزیر قرار میگیرند. شاه باید در خانهٔ غیر همرنگ خود قرار گیرد. شاه سفید بر روی خانهٔ سیاه و شاه سیاه بر روی خانهٔ سفید قرار میگیرد.[۶] سربازان نیز که کوتاهترین و متعددترین مهرهها در شطرنج هستند، جلوی مهرههای دیگر قرار میگیرند. هر بازیکن باید ۸ سرباز داشتهباشد.[۷]
بازی توسط یک مهرهٔ سفید آغاز میگردد و پس از آن، یک مهرهٔ سیاه حرکت میکند. بازی همینگونه و طبق همین روند ادامه پیدا میکند و بازیکنان به ترتیب مهرههای سفید و سیاه (روشن و تیره) خود را حرکت میدهند.[۸]
زمان بازی
ساعت شطرنج دیجیتال به صفحهٔ شطرنج وصلشده و بهطور خودکار زمان حرکات را مشخص میکند.
نخستین ساعت مکانیکی شطرنج توسط توماس برایت ویلسون (۱۹۱۵–۱۸۴۳) اختراعشد و در مسابقات شطرنج لندن در سال ۱۸۸۳ مورد استفاده قرار گرفت.[۹][۱۰]
یک ساعت شطرنج متشکل از دو ساعت است که با یکدیگر ارتباط دارند و وقتی یکی از آنها متوقف میشود، دیگری وقت را آغاز میکند. ساعتهای امروزی آنالوگ و دیجیتال و دارای ویژگی پرچم هستند.[۱۱][۱۲][۱۳]
بازی استراتژیک
گاهی اوقات ۶ ساعت یا بیشتر
شطرنج (به سانسکریت:چاتورانگا، به پارسی میانه: چَترَنگ) یک بازی دو نفره است که بر روی صفحهٔ ۸×۸ شطرنج و با استفاده از مهرههای شطرنج (شاه، وزیر، رخ، فیل، اسب و سرباز) انجام میگیرد. این بازی معمولاً بین ۱۰ تا ۶۰ دقیقه بهطول میانجامد و با پیروزی یکی از بازیکنان یا تساوی پایان مییابد.
قدمت این بازی به سدهٔ ششم میلادی در هند باز میگردد. امپراتوری گوپتا این بازی را اختراعکرد و آن را چاتورانگا نامید و به دربار ایران در زمان امپراتوری خسرو انوشیروان ساسانی رساند. شطرنج در ایران نام چَترَنگ را بر خود گرفت. این بازی توسط معاملهگران ایرانی به اروپا رسید و با فتح امپراتوری ساسانیان توسط عربها، در اسلام نیز رایجشد. در اروپا، شطرنج دستخوش تغییراتی شد و قوانین تازهای برای آن وضعشد و به تدریج قهرمانی شطرنج جهان بنیادگذاریشد. در ۲۰ ژوئیهٔ ۱۹۲۴، سازمان بینالمللی شطرنج جهان (فیده) بنیادگذاریشد و به تدریج مسابقات و عناوینی تازهای به وجود آمدند. این بازی در طول جنگ جهانی دوم دچار هرجومرج شد و پس از جنگ جهانی شکل تازهای به خود گرفت.
مهرهها در شطرنج دارای ارزش و امتیاز مشخصی هستند و با نمادهای ویژهای نوشته میشوند. شطرنج دارای تاکتیکهایی از جمله چنگال و آچمز و دارای جنبشها و حرکات ویژهای مانند حرکت قلعه، ان پاسان و پیشرفت سرباز است. تاکنون ۱۷۰ فدراسیون عضو فیده هستند و این سازمان یکی از بزرگترین سازمانهای ورزشی جهان بهشمار میآید. فیده قصد داشت که شطرنج به بازیهای المپیک بپیوندد، اما اینگونه نشد و المپیاد شطرنج شکلگرفت. استادبزرگ مهمترین عنوانی است که یک بازیکن شطرنج میتواند بهدست آورد و ادعا شدهاست که در سال ۱۹۱۴ توسط تزار نیکلای دوم روسیه اختراع شدهاست. کشورهای چین، روسیه، گرجستان و اوکراین از قدرتهای مهم شطرنج هستند و ویسواناتان آناند اهل هند دارای عنوان قهرمان کنونی شطرنج جهان است. گری کاسپارف اهل اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی از اسطورههای شطرنج بود که از سال ۱۹۸۵ تا ۲۰۰۰ قهرمان جهان بود.
شطرنج رابطهٔ نزدیکی با ریاضیات و رایانش دارد. در سال ۱۹۹۷، دیپ بلو ساختهٔ شرکت آیبیام توانست برای نخستینبار گری کاسپارف که آن زمان قهرمان شطرنج جهان بود را شکستدهد. این بازی دارای انواع گوناگونی در جهان مانند شطرنج سرعتی و شطرنج سیامی است.
محتویات
آغاز بازی
نخستین گام برای آغاز بازی شطرنج، چیدن درست مهرهها در صفحهٔ شطرنج است. صفحهٔ شطرنج ۸×۸ است و هر خانه دارای یک عدد و یک حرف است. اعداد از پایین به بالا از ۱ تا ۸ هستند و حروف طبق الفبای انگلیسی از چپ به راست از a تا h هستند.[۱] همیشه رخها در آغاز بازی در گوشهٔ زمین قرار میگیرند.[۲] محل قرارگیری اسبها کنار رخها است.[۳] فیلها نیز کنار اسبها قرار میگیرند.[۴] پس از قرارگیری این مهرهها کنار یکدیگر، تنها دو خانه در ردیف پایانی باقی میمانند. وزیر در یکی از این دو خانه و در خانهٔ همرنگ خود قرار میگیرد. وزیر سفید بر خانهٔ سفید و وزیر سیاه بر خانهٔ سیاه قرار میگیرد.[۵] شاهها نیز که بلندترین مهرههای شطرنج هستند و دارای صلیبی بر روی سر خود هستند، در کنار وزیر قرار میگیرند. شاه باید در خانهٔ غیر همرنگ خود قرار گیرد. شاه سفید بر روی خانهٔ سیاه و شاه سیاه بر روی خانهٔ سفید قرار میگیرد.[۶] سربازان نیز که کوتاهترین و متعددترین مهرهها در شطرنج هستند، جلوی مهرههای دیگر قرار میگیرند. هر بازیکن باید ۸ سرباز داشتهباشد.[۷]
بازی توسط یک مهرهٔ سفید آغاز میگردد و پس از آن، یک مهرهٔ سیاه حرکت میکند. بازی همینگونه و طبق همین روند ادامه پیدا میکند و بازیکنان به ترتیب مهرههای سفید و سیاه (روشن و تیره) خود را حرکت میدهند.[۸]
زمان بازی
نخستین ساعت مکانیکی شطرنج توسط توماس برایت ویلسون (۱۹۱۵–۱۸۴۳) اختراعشد و در مسابقات شطرنج لندن در سال ۱۸۸۳ مورد استفاده قرار گرفت.[۹][۱۰]
یک ساعت شطرنج متشکل از دو ساعت است که با یکدیگر ارتباط دارند و وقتی یکی از آنها متوقف میشود، دیگری وقت را آغاز میکند. ساعتهای امروزی آنالوگ و دیجیتال و دارای ویژگی پرچم هستند.[۱۱][۱۲][۱۳]
پایان بازی