FIDE, Çinli Eski Satranç Dehasını "Kasıtlı Düşük Performans" Nedeniyle Cezalandırdı

Çinli satranç ustası, iki turnuvada üst üste 13 oyun kaybetmesi ve bir yılda 400 Elo puanı kaybetmesi nedeniyle altı ay men cezası aldı.

FIDE, profesyonel oyuncuların bilgisayardan yardım aldığına dair şüphe duyulan vakaları sıklıkla araştırmıştır ancak "sandbagging" yani bilerek düşük performans gösterme veya oyun kaybetme vakaları uluslararası düzeyde oldukça nadirdir. FIDE Etik ve Disiplin Komisyonu (EDC) bu hafta websitesinde yaptığı açıklamayla, Çinli oyuncuyu sandbagging sebebiyle cezalandırdığını ve bu kararın tarihte ilk örnek olduğunu belirtti.

Çin'in kuzeyindeki Tianjin kentinden 36 yaşındaki Li Haoyu, "satranç oyununun bütünlüğüne veya oyunun iyi itibarına zarar verme olasılığı bulunan" davranışları yasaklayan FIDE Etik Kuralları'nın 11.7(e)(ii) maddesini ihlal etmekten suçlu bulundu.

Li, Ağustos 2024'te Çin'de düzenlenen iki uluslararası turnuvada üst üste 13 maç kaybederek dikkatleri üzerine çekti ve toplamda 138 reyting kaybederek kariyerinin en düşük seviyesi olan 1979'a geriledi. Ağustos 2023'te reytingi 2372'ydi; bu da reytinginin sadece bir yılda neredeyse 400 puan düştüğü anlamına geliyor.

Li, Çin'de bir satranç dehası olarak tanınıyordu ve çocukluğunda ümit verici sonuçlar elde etmişti. Temmuz 1999'da 10 yaşındayken, o yaşta bugün için bile şaşırtıcı sayılabilecek 2393'lük olağanüstü bir reytinge ulaşmış, ancak FIDE ünvanına sahip olamamıştı. Daha önce 1998 ve 1999'da Çin 10 Yaş Altı Gençler Şampiyonası'nı iki kez, ardından 2001'de kusursuz 11/11'lik bir skorla U12 şampiyonluğunu kazanmıştı.

Çinli oyuncu genç yaşta, uluslararası alanda da büyük başarılar elde etti. 1999 Dünya 10 Yaş Altı Gençler Şampiyonası'nda 9/11'lik skorla GM Dmitry Andreikin'in ardından ikinci oldu ve geleceğin büyükustaları Maxime Vachier-Lagrave, Sergei Zhigalko ve Wang Hao'yu yendi.

Genç yetenek, büyük bir gelecek vaat etmesine rağmen, satrançtan uzaklaşıp kendi çalışmalarına odaklanmaya karar verdi ve sonraki on yıl boyunca sadece ara sıra satranç oynadı. 2300 civarında bir reyting elde etti ve Mayıs 2011'de 2395'lik zirve reytingine ulaştı.

Satranca verdiği on yıllık aradan sonra, 2022'de Çin Ligi'nde 2575 puanlı GM Li Di'yi yenerek muhteşem bir geri dönüş yaptı.

Ancak yaklaşık bir yıl sonra, dikkat çeken şey artık galibiyetleri değil, kayıplarıydı. 2023'teki 3. China Binhai Satranç Açık'ta Li, kendisinden 400-500 reyting düşük puanlı rakiplere karşı 9 üzerinden 3.5 puan alabildi. Performans düşüklüğü, Kasım ayında 42 reyting daha kaybetmesiyle devam etti.

I2024 yılında kendisinden en az 400 reyting puanı düşük rakiplerine karşı 2.5/9 performansla 116 reyting puanı daha kaybetti.

Ağustos ayında Çin Satranç Ligi B Grubu'nda 5'de 0, ardından 4. Binhai Kupası'nda 8'de 0 performans gösterdi. (Gösteremedi dersek daha doğru olur.) Art arda gelen 13 yenilgi, reytinginde 138 puanlık bir düşüşe yol açtı ve Çin Satranç Federasyonu'nun FIDE'ye şikayette bulunmasına neden oldu.

Bu şikayet, satranç dünyasındaki hile şüphesiyle ilgili vakaları ele almakla görevli FIDE'nin Adil Oyun Komisyonu tarafından araştırıldı. Hakem raporuna göre, Li oyunlarında süresini neredeyse hiç kullanmadı.

Aynı raporda, Çinli oyuncunun kaybettiği tüm oyunlarda zamanını kullanmadığı; rakiplerinden sadece ikisinin kendisinden daha yüksek Elo puanına sahip olduğu; elde ettiği sonucun Elo puanına göre açıklanamayacağı belirtilmektedir.

İddialara yanıt vermesi istenen Li, stratejisinin rakiplerine sürede baskı yapmak olduğunu iddia ederek, kendisini eski Dünya Şampiyonu GM Ding Liren'e benzetti.

"Benim stratejim zaman yönetimi yoluyla rakiplerime baskı uygulamak oldu. Bu, Dünya Şampiyonluğu maçında Ding Liren gibi birçok üst düzey satranç oyuncusunun kullandığı bir taktiktir."

Benim stratejim zaman yönetimi yoluyla rakiplerime baskı uygulamak oldu. Bu, Dünya Şampiyonluğu maçında Ding Liren gibi birçok üst düzey satranç oyuncusunun kullandığı bir taktiktir.

—Li Hiaoyu

Daha sonra verdiği yanıtta, stratejisinin rakiplerine baskı yaparak gerginlik yaratmak ve hata yapmalarını sağlamayı amaçlamak olduğunu söyledi. Karara göre, kaybettiği maçlarda rakiplerinin bu durumdan yararlanıp galibiyete dönüştürebildiğini de açıkladı.

İki turnuva boyunca en düşük reytingli rakibinin reytingi 1790'dı. O oyun, gizemli bir şekilde 40. hamlede eşit görünen bir konumda sona erdi.

Başka bir oyunda umut vadeden bir pozisyondaydı, ta ki tüm konum çökene kadar.

Karara göre, Li daha sonra EDC'nin kendi soruşturmalarına yanıt vermedi ve disiplin aşamasında savunma sunmadı. Adil Oyun Komisyonu, açıklamalarını "mantıksız" buldu ve sonuçlarının tek makul açıklamasının kasıtlı yenilgi olduğu sonucuna vardı.

Satranç hileleri konusunda tanınmış bir otorite ve Adil Oyun Komisyonu danışmanı olan Profesör Kenneth Regan da bir istatistik raporu sundu. EDC, kararını bu verilere dayandırmamayı tercih ettiğini söylese de Regan, Li'nin sonuçlarını istatistiksel açıdan "belirgin derecede zayıf bir performans" olarak nitelendirmişti.

Karar oybirliğiyle alınmadı. EDC üyesi Halid Arfa, Li'nin delil yetersizliği nedeniyle suçsuz bulunması gerektiği sonucuna vararak muhalif oy kullandı.

Bu sonuç, temel bir hukuki ilkenin uygulanmasına dayanmaktadır: Şüphenin üstünlüğü her zaman sanığın lehine olmalıdır. Bu davada, Davalı on yıldır satranç oynamamıştır ve niyetlerine ilişkin iddialar spekülatif olup somut delillerle desteklenmemiştir. Bu koşullar, Davalı lehine çözülmesi gereken açık ve somut bir şüpheye yol açmaktadır.

Arfa, Li'nin 2012-2022 yılları arasında rekabetçi satranç oynamadığını belirterek, 10 yıllık yokluğunun, oyuncunun kötü formunu açıklayabileceğini ileri sürdü.

Muhalif oya rağmen, EDC Başkanı Ali Nihat Yazıcı ve üye Ravindra Dongre, Li'nin "oyunlarını gereken saygıyla oynamadığı" ve delillerin yaptırım için yeterli olduğu sonucuna vardılar. Ayrıca şu açıklamaları yaptılar:

EDC, satranç sporunda bir oyuncunun çeşitli nedenlerle turnuva sırasında çok kötü performans gösterebileceğini, bir dizi mağlubiyet alabileceğini ve bu tür kötü sonuçların genel performansını daha da olumsuz etkileyebileceğini kabul etmektedir. Ancak, bu turnuvada durumun böyle olamayacağı sonucuna varmaktadır.

FIDE tarafından düzenlenen etkinliklerden altı ay men cezası 31 Temmuz'dan itibaren geçerli olacak. Li'nin karara 21 gün içinde itiraz etme hakkı bulunuyor.

Chess.com, bu haberle ilgili yorum almak için Li'ye ulaşamadı. Li, şu anda GM Li Chao ve Wang Yue tarafından kurulan Tianjin'deki Chaoyue Satranç Kulübü'nde koç olarak çalışıyor.