حافظ و یزید

shahabtaheri
shahabtaheri
Sep 22, 2013, 1:19 PM |
20

به احتمال زیاد همه شما دوستان باید مطلع دیوان حافظ (اولین بیت دیوان حافظ) را بارها و بارها خوانده و یا شنیده  باشید:

الا یا ایهاالساقی اَدر کأساً و ناولها        که عشق آسان نمود اول ولی افتادمشکلها

به مصرع اول که به زبان عربی هست دقت کنید، در واقع شاعر اصلی این شعر حافظ نیست  و حافظ این مصرع را از شاعری دیگر تضمین(تضمین به معنای آوردن بیت یا مصرعی در شعر از شاعری دیگرمی باشد) کرده است.

حال فکر می کنید شاعر این مصرع کیست؟

یزید بن معاویه (لعنت الله علیه) قاتل امام حسین (ع) !!!

در واقع بیت اصلی اینست:

انا المسموم ما عندی بتریاق و لاراق       ادرکاسا و ناولها الا یا ایها الساقی

با این معنی:

من مسمومم و تریاک و پادزهری ندارم، جام را بگردان و به دستم بده ای ساقی

واقعیت اینست که بزید طبع شعر داشته است و حتی از او دیوانی نیز به جای مانده است.

******

و البته شاعری به نام اهلی شیرازی در توجیه این تضمین حافظ این طور سروده است:

   خواجه حافظ راشبی دیدم به خواب         گفتم ای در فضل و دانش بی همال 

    از چه بستی بر خود این شعر یزید                با وجود این همه فضل و کمال
      گفت واقف نیستی زین مساله              مال کافر هست بر مومن حلال

بی همال: بی همتا

از چه بستی بر خود این شعر یزید:چرا این شعر یزید  را تضمین کرده ای  

     *****

و  شاعری به اسم کاتبی نیشابوری نیز  به اینگونه پاسخ اهلی شیرازی را می دهد:

عجب در حیرتم از خواجه حافظ    به نوعی کش خرد زان عاجز آید

چه حکمت دید در شعر یزید او   که در دیوان نخست از وی سراید

اگر چه مال کافر بر مسلمان       حلال است و در او قیلی نشاید

ولی از شیر عیبی بس عظیم است       که لقمه از دهان سگ رباید

به نوعی کش خرد زان عاجز آید: بگونه ای که عقل از فهم آن درمانده می شود

در او قیلی نشاید:در آن حرفی وجود ندارد

عیبی بس عظیم است:عیب بسیار بزرگی هست

*****

 در آخر نیز این را بگویم که درباره اینکه آیا واقعا این بیت برای یزید بوده است مورد اختلاف و مناقشه  است کسانی همچون شهریار و مطهری  اعتقاد به منسوب بودن این شعر به یزید دارند و البته افرادی نیز همچون علامه قزوینی ، دکتر غنی ، خرمشاهی و ... نیز مخالف انتساب شعر به یزید هستند.

والله اعلم