English Opening
Partia angielska to debiut flankowy, w którym białe pchają piona z pola c2 o dwa pola zamiast rozpoczynać grę pionem z linii „d” lub „e”. Jest to debiut o bardzo dużej liczbie transpozycji, co oznacza, że w wielu przypadkach partia może przejść do pozycji znanych z innych otwarć, osiągniętych przy użyciu innej kolejności posunięć. Partia angielska najlepiej nadaje się dla graczy średnio zaawansowanych i zaawansowanych, ponieważ wymaga dobrego zrozumienia koncepcji pozycyjnych.
Partia angielska cieszy się uznaniem od wielu lat i była chętnie wybierana przez wielu zawodników światowej czołówki, w tym byłych mistrzów świata GM-a Mikhaila Botvinnika i GM-a Garry’ego Kasparova, a także słynącego z rozpoczynania partii ruchem 1.e4 Bobby’ego Fischera.
Pozycja wyjściowa
Partia angielska zaczyna się od ruchu 1.c4. Białe rezygnują z ruchu pionami „d” i „e”, a do wywarcia presji w centrum wykorzystują piona flankowego z linii „c”.
Taki wybór daje obu stronom większą swobodę w kształtowaniu struktury pionowej w centrum, a rywalizacja szybko koncentruje się na tym, kto zdoła trwale przejąć kontrolę nad centrum szachownicy.
Białe najczęściej wybierają ustawienie przypominające strukturę obrony sycylijskiej odwróconymi kolorami lub następuje przejście do jednego z debiutów po 1.d4. To właśnie ta druga możliwość jest jednym z powodów wyboru 1.c4 przez wielu szachistów, ponieważ pozwala ominąć lub ograniczyć repertuar czarnych przeciwko otwarciom po 1.d4.
Zalety
- Pozwala walczyć o centrum przy pomocy piona flankowego
- Może prowadzić do silnej presji na skrzydle hetmańskim
- Wytrąca wielu przeciwników grających czarnymi z ich strefy komfortu
Wady
- Wolniejszy rozwój figur
- Mniej bezpośrednich szans na atak
- Umożliwia czarnym ustawienie silnego piona na polu e5
Główne warianty partii angielskiej
Jak już wspomnieliśmy, partia angielska jest debiutem o bardzo dużej liczbie transpozycji, przez co posiada niewiele całkowicie niezależnych wariantów. Nie oznacza to jednak, że jest uboga pod względem teorii. Ze względu na swój pozycyjny charakter oraz liczne możliwe przejścia do innych struktur, białe muszą dokładnie wiedzieć, co robią, aby skutecznie stosować to otwarcie. Poniżej przedstawiamy najważniejsze warianty partii angielskiej.
Odwrócona struktura sycylijska
Z odwróconą strukturą sycylijską mamy do czynienia wtedy, gdy czarne zagrają ruch ...e5 – albo od razu (1.c4 e5) albo w jednym z kolejnych posunięć. Jak sama nazwa wskazuje, ustawienie białych będzie przypominało strukturę obrony sycylijskiej, ale będą one dysponowały jednym tempem więcej.
Wariant czterech skoczków
Wariant czterech skoczków powstaje po ruchach 1.c4 e5 2.Sc3 Sf6 3.Sf3 Sc6. Ustawienie czarnych jest elastyczne i daje możliwości kontrgry. Czarne najczęściej wymieniają czarnopolowego gońca za skoczka z c3 albo grają przeciwko strukturze smoka z obrony sycylijskiej białych, lecz z jednym tempem mniej.
System bremeński
System bremeński powstaje po ruchach 1.c4 e5 2.Sc3 Sf6 3.g3. Białe przyspieszają rozwój białopolowego gońca, starając się zwiększyć kontrolę nad białymi polami w centrum. Wariant ten może również posłużyć do ograniczenia możliwości czarnych oraz późniejszego przejścia do innych linii w wariancie czterech skoczków.
System Botvinnika
System Botvinnika jest uniwersalnym planem rozwoju figur dla białych w partii angielskiej. Jego zaletą jest to, że można go stosować przeciwko wielu różnym odpowiedziom czarnych w debiucie.
Główna idea polega na utworzeniu struktury pionowej w formie trójkąta na polach c4, d3 i e4, przejęciu kontroli nad polem d5 oraz ograniczeniu aktywności czarnych figur. Białe ustawiają również skoczka na c3, fianchettują gońca na g2 i wykonują krótką roszadę. O ile białe osiągną docelowe ustawienie, kolejność ruchów nie ma tu większego znaczenia.
System Botvinnika jest łatwy do opanowania, ale potrafi też być bardzo jadowity. Białe mogą próbować przeprowadzić atak matowy na skrzydle królewskim, grać w centrum z silnym skoczkiem na d5, a nawet przenieść ciężar walki na skrzydło hetmańskie. Z drugiej strony czarne mogą uzyskać dobrą pozycję, jeśli wykorzystają luki pozostawione przez piony białych, szczególnie słabość pola d4.
Wariant zamknięty
Wariant zamknięty rozpoczyna się po ruchach 1.c4 e5 2.Sc3 Sc6, kiedy to czarne ustawiają się tak, jak białe w wariancie zamkniętym obrony sycylijskiej. Białe zazwyczaj uzyskują przewagę na skrzydle hetmańskim, natomiast czarne szukają kontrgry na skrzydle królewskim. Duży wpływ na dalszy przebieg partii ma sposób rozwoju przez obu graczy skoczków ze skrzydła królewskiego.
Wariant symetryczny
Wariant symetryczny w partii angielskiej powstaje po ruchach 1.c4 c5 i obejmuje szeroką grupę struktur, z których gra może łatwo przechodzić do różnych wariantów obrony sycylijskiej lub innych debiutów.
Wariant symetryczny czterech skoczków
Wariant symetryczny czterech skoczków rozpoczyna się po ruchach 1.c4 c5 2.Sf3 Sf6 3.Sc3 Sc6. W tym wariancie jeden z graczy zazwyczaj pcha piona z linii „d” o dwa pola, a dalsza gra koncentruje się na walce o kontrolę nad centrum.
Wariant ultrasymetryczny
Wariant ultrasymetryczny rozpoczyna się po ruchach 1.c4 c5 2.Sc3 Sc6 3.g3 g6 4.Gg2 Gg7, gdy obaj gracze fianchettują gońca na skrzydle królewskim, zniechęcając przeciwnika do pchnięcia piona z linii „d”. Taki układ prowadzi zwykle do spokojnych, manewrowych partii.
Obrona jeża
Obrona jeża to solidny sposób gry czarnych przeciwko partii angielskiej. Powstaje po ruchach 1.c4 c5 2.Sf3 Sf6 3.Sc3 e6 4.g3 b6 5.Gg2 Gb7 6.O-O Ge7, gdy czarne godzą się na grę w nieco ściśniętej pozycji, aby w odpowiednim momencie przeprowadzić kontratak. Czarne zazwyczaj wymieniają piona z linii „c” za piona z linii „d” białych, ustawiają hetmana i wieżę na półotwartej linii „c” oraz rozwijają figury za własnymi pionami. Gra czarnych opiera się na wykorzystaniu dynamicznego potencjału figur.
Historia partii angielskiej
Partia angielska zawdzięcza swoją nazwę wybitnemu angielskiemu szachiście Howardowi Stauntonowi. W nieoficjalnym meczu o mistrzostwo świata przeciwko Pierre’owi de Saint Amantowi sięgnął on po ruch 1.c4 aż sześciokrotnie. Prawdziwy wzrost popularności tego debiutu nastąpił jednak dopiero w latach 30., gdy zaczął go wykorzystywać Botvinnik.
Partia angielska przeżywała swój największy rozkwit od lat 60. do 80. XX wieku, gdy elitarni szachiści zaczęli regularnie włączać ją do swojego repertuaru. Wśród jej zwolenników znaleźli się m.in. GM Tigran Petrosian, GM >Jan Timman oraz Kasparov. Nawet Fischer, który niemal zawsze rozpoczynał swoje partie od ruchu 1.e4, zdecydował się na partię angielską w meczu o mistrzostwo świata, wygrywając dzięki niej jedno ze starć z GM-em Borisem Spasskim.
Począwszy od lat 90. XX wieku partia angielska straciła nieco na swojej popularności, jednak wciąż regularnie pojawia się w praktyce turniejowej i znajduje się w repertuarze debiutowym wielu topowych szachistów.